Giống nhiều người trên Phố Wall, ông Vitaliy Liberman của DoubleLine có thói quen theo dõi sát lượng nợ Mỹ do nước ngoài nắm giữ, tìm kiếm dấu hiệu của một đợt rút lui trên diện rộng để đáp trả các chính sách thương mại "được ăn cả ngã về không" của Tổng thống Donald Trump. Tháng này qua tháng khác, ông nhận ra một điều bất thường.

Khi rà soát danh sách các chủ nợ nước ngoài, ông Liberman bị thu hút bởi tốc độ tăng mạnh của kho dự trữ do Canada nắm giữ, bất chấp làn sóng tẩy chay hàng hóa Mỹ trong cuộc chiến thuế quan "ăn miếng trả miếng". Tính chung, quốc gia này đã âm thầm tích lũy gần 600 tỷ USD trái phiếu Kho bạc và trái phiếu được các cơ quan nhà ở liên bang bảo lãnh, tăng hơn gấp bốn lần vị thế chỉ trong năm năm.

Là một chuyên gia về nợ thế chấp, ông Liberman bắt đầu đi hỏi quanh. Câu trả lời, khiến ông ngạc nhiên, luôn giống nhau: những người thông thạo nhất trên Phố Wall đều nói rằng đó không phải Canada, mà là "một Canada khác". Và "Canada khác" ở đây, theo cách ông giải thích, chính là Trung Quốc.

Theo thống kê chính thức của Mỹ, Trung Quốc đã đều đặn giảm lượng trái phiếu Kho bạc kể từ khi ông Trump bắt đầu công kích nước này trong chiến dịch tranh cử đầu tiên năm 2016, cắt giảm một nửa lượng nắm giữ xuống còn 618 tỷ USD. Lượng trái phiếu thế chấp được liên bang bảo lãnh mà Trung Quốc báo cáo sở hữu cũng đã giảm gần 50% kể từ đầu năm 2024, năm ông Trump tái đắc cử.

Việc rút lui từ một trong những chủ nợ lớn nhất của Mỹ luôn là nỗi lo thường trực trên thị trường trái phiếu, nơi các đồn đoán về giao dịch "Bán nước Mỹ" (Sell America) bùng lên định kỳ trong hai năm qua. Cú sốc lạm phát từ chiến tranh Iran đã tăng thêm áp lực lên thị trường trái phiếu trong bảy tháng qua, góp phần đẩy chi phí vay dài hạn của chính phủ Mỹ lên mức cao nhất gần một phần tư thế kỷ. Lo ngại về việc thế giới có tiếp tục sẵn sàng hấp thụ lượng nợ ngày càng tăng mà Mỹ phát hành hằng năm để bù thâm hụt 2.000 tỷ USD hay không cũng góp phần vào áp lực đó.

Tuy nhiên, một số nhà đầu tư, nhà phân tích và chiến lược gia Phố Wall cho rằng con số của Canada chỉ ra một chiến thuật đã làm sai lệch số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, và che giấu vai trò then chốt mà Trung Quốc vẫn đóng trong việc tài trợ cho thâm hụt ngân sách ngày càng rộng của nước Mỹ.

Theo giả thuyết này, các quan chức Trung Quốc thay vì bán tháo, đã chỉ chuyển trái phiếu sang các ngân hàng lưu ký ngoài nước Mỹ tại các quốc gia khác, nghĩa là chúng không còn được ghi nhận dưới tên Trung Quốc trong dữ liệu của Bộ Tài chính. Điều đó dẫn tới những đợt nhảy vọt bất thường về lượng nắm giữ ở nơi khác. Hơn nữa, cách làm này còn mang lại lợi ích khi tạo cho Bắc Kinh vẻ ngoài của việc cắt dòng chảy đô la quay về Mỹ, phô trương sức mạnh tài chính khi nước này tìm cách thách thức hệ thống dựa trên đồng USD đã thống trị thương mại toàn cầu kể từ sau Thế chiến II.

Cần nhấn mạnh rằng đây mới là giả thuyết. Bắc Kinh từ lâu giữ bí mật cơ cấu tài sản ở nước ngoài, và không có bằng chứng trực tiếp liên kết đà tăng của Canada với việc các ngân hàng tại đó hoạt động thay mặt Trung Quốc. Cơ quan Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc từ chối bình luận, Văn phòng Giám sát Các Tổ chức Tài chính Canada cho biết không bình luận về hoạt động khách hàng của các đơn vị chịu giám sát, và Bộ Tài chính Mỹ không phản hồi yêu cầu bình luận.

Đồn đoán rằng Trung Quốc đang chuyển danh mục khắp thế giới để che giấu nguồn gốc thực đã lan truyền trên thị trường hơn một thập kỷ. Nó bắt đầu từ năm 2014, khi lượng trái phiếu Kho bạc Bỉ báo cáo nắm giữ tăng vọt hơn 40% chỉ trong năm tháng, biến nước này thành một trong những chủ sở hữu lớn nhất. Khi đó cũng như bây giờ, Trung Quốc được nhiều người coi là nguyên nhân.

Giả thuyết này làm nổi bật một thế khó thời Trump: dù nhiều nước muốn hạ bệ đồng USD khỏi vị trí trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu, chưa có đồng tiền nào cạnh tranh được với nó trong thương mại quốc tế. Khi các quốc gia thu về nhiều USD hơn mức cần, các tổ chức tài chính và ngân hàng trung ương trong nước thường đầu tư số tiền đó vào trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Ông Brad Setser, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ từng theo dõi sát dữ liệu này, nhận định điểm đáng chú ý là Trung Quốc giỏi che giấu đô la của mình hơn là giỏi thoát khỏi đồng đô la.

Theo nhiều cách, Trung Quốc đã trở thành con tin của chính thành công của mình. Sự chuyển mình thành cường quốc sản xuất và nền kinh tế lớn thứ hai thế giới khiến ngành xuất khẩu bùng nổ của nước này ngập trong USD. Trong nhiều năm, điều này tạo ra một vòng phản hồi đôi bên cùng có lợi: xuất khẩu sang Mỹ thúc đẩy nền kinh tế, còn số USD được tái đầu tư vào trái phiếu Kho bạc giúp kìm giữ lãi suất của Mỹ.

Nhưng với thặng dư thương mại hơn 1.000 tỷ USD với phần còn lại của thế giới, Trung Quốc có rất ít nơi khác để dễ dàng cất giữ số USD đó. Bán tháo chúng sẽ có nguy cơ đẩy giá trị đồng nhân dân tệ lên và khiến hàng xuất khẩu của chính nước này đắt hơn. Bán trái phiếu Kho bạc đang nắm giữ cũng nhiều khả năng làm giảm giá trị danh mục khi thị trường bị tràn ngập trái phiếu.

Bà Alicia Garcia-Herrero, kinh tế trưởng khu vực châu Á, Thái Bình Dương tại Natixis, nhận định các khoản nắm giữ này vẫn là gánh nặng đáng kể với Bắc Kinh: bán quy mô lớn sẽ biến các khoản lỗ theo giá thị trường trên phần danh mục còn lại thành lỗ thực, đẩy nhân dân tệ lên cao, và để lại cho Trung Quốc bài toán cất đô la ở đâu.

Không có lý do hiển nhiên nào để Trung Quốc chuyển thêm tài sản sang các ngân hàng ở Canada, dù cả hai nước đều đang căng thẳng với chính quyền Trump. Hai nước cũng từng va chạm định kỳ trong quá khứ, bao gồm việc Canada bắt giữ giám đốc điều hành Huawei Technologies, bà Mạnh Vãn Chu, năm 2018.

Dù vậy, nhiều nhà phân tích thấy dấu tay của Trung Quốc trong đợt tăng vọt lượng nắm giữ báo cáo của Canada. Mức tăng của trái phiếu thế chấp được Mỹ bảo lãnh tại Canada, từ khoảng 21 tỷ USD giữa năm 2021 lên khoảng 162 tỷ USD, đặc biệt thu hút chú ý vì đây là một thị trường nhỏ hơn với ít người chơi lớn hơn. Trong lịch sử, Nhật Bản, Đài Loan và Trung Quốc là các chủ sở hữu nước ngoài lớn nhất với khoảng cách xa.

Một chục nhà đầu tư và chiến lược gia thế chấp được Bloomberg phỏng vấn cho biết họ chưa từng thấy hay nghe về việc các nhà đầu tư Canada mua trái phiếu thế chấp cơ quan liên bang Mỹ với số lượng đáng kể. Một số tổ chức tài chính lớn nhất Canada cũng nói họ không phải người mua tích cực. Ông Nick Travaglino, người đứng đầu tín dụng chứng khoán hóa tại Nuveen Asset Management, cho biết việc Canada mua trái phiếu thế chấp chưa bao giờ là chủ đề trao đổi.

Không phải ai cũng tin rằng Trung Quốc giải thích toàn bộ mức tăng của Canada. Ông Alex Etra, chiến lược gia vĩ mô cấp cao tại Vanda Research, cựu kinh tế gia của Fed New York, cho rằng nó có thể phản ánh các giao dịch giá trị tương đối của các quỹ phòng hộ nước này, vốn mua trái phiếu Kho bạc và chứng khoán cơ quan trên thị trường tiền mặt trong khi phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng tương lai.

Ông thừa nhận không hoàn toàn thoải mái khi khẳng định rõ ràng đây đều là Trung Quốc, và ví von mọi người đang cùng "sờ voi", mỗi người nắm một phần khác nhau, nhưng thực tế chưa ai có bức tranh toàn cảnh.

Dù vậy, với Trung Quốc, việc làm mờ vị trí tài sản Mỹ có thể mang lại lợi thế chính trị và chiến lược, đặc biệt là tạo ấn tượng rằng nước này đang tách rời khỏi Mỹ. Trong một bài phát biểu năm ngoái, Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Phan Công Thắng đã đưa ra lời chỉ trích kín đáo với hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên USD, cảnh báo rằng một đồng tiền thống trị có xu hướng bị "vũ khí hóa" trong các xung đột địa chính trị.

Mỹ và các đồng minh đã đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản của Nga ở nước ngoài năm 2022. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent hồi tháng 8 đã đe dọa cắt các thực thể làm ăn với Iran khỏi hệ thống USD. Các hành động này cho tới nay khá hạn chế, nhưng viễn cảnh đó đã vấp phải phản ứng chỉ trích từ Trung Quốc, nước mua nhiều dầu Iran.

Tuy nhiên, giống các nước khác, Trung Quốc có rất ít lựa chọn thay thế dễ dàng. Vì lý do đó, bà Garcia-Herrero cho biết bà từ lâu hoài nghi số liệu Mỹ cho thấy lượng nắm giữ của Trung Quốc đã giảm mạnh trong thập kỷ qua, và cũng như nhiều người, bà nghi ngờ một phần đáng kể đã được chuyển sang Canada. Theo bà, với thặng dư thương mại khổng lồ như vậy, Trung Quốc không thể giảm lượng trái phiếu Kho bạc nắm giữ với tốc độ đó, vì đây là những khoản tiền rất lớn.

Thứ nhất, về cách đọc dữ liệu TIC. Số liệu của Bộ Tài chính Mỹ về lượng nắm giữ theo quốc gia ghi nhận nơi lưu ký, không phải chủ sở hữu thực sự. Nếu giả thuyết "Canada khác" đúng ở mức độ nào đó, các tín hiệu về một đợt "Sell America" dựa trên con số của Trung Quốc có thể bị phóng đại, trong khi vai trò thực của Bắc Kinh trong việc tài trợ thâm hụt vẫn lớn hơn số liệu cho thấy. Nhà đầu tư nên nhìn tổng thể nhu cầu nước ngoài thay vì chỉ từng quốc gia riêng lẻ.

Thứ hai, về giới hạn của giả thuyết. Cho tới nay chưa có bằng chứng trực tiếp, và lời giải thích thay thế từ các quỹ phòng hộ Canada (giao dịch giá trị tương đối) cũng có cơ sở. Cách tiếp cận thận trọng là coi đây là một khung giả thuyết cần theo dõi, không phải kết luận đã được xác nhận.

Thứ ba, về rủi ro cấu trúc thực sự. Dù số liệu thật là gì, điểm cốt lõi vẫn đứng vững: Trung Quốc với thặng dư thương mại hơn 1.000 tỷ USD không có nhiều nơi để cất USD, và bán tháo quy mô lớn sẽ gây tổn thất cho chính nước này. Điều đó hàm ý nguy cơ một đợt bán tháo có chủ đích từ Trung Quốc thấp hơn các đồn đoán thường thấy, trong khi rủi ro thực sự với trái phiếu Mỹ nằm nhiều hơn ở quy mô nguồn cung nợ và lạm phát, đúng với bối cảnh lợi suất dài hạn đang ở mức cao nhất gần 25 năm.

------------------------------------------

Trong chu kỳ kinh tế, dòng tiền đầu tư được luân chuyển giữa các loại tài sản đầu tư khác nhau để tối đa hóa lợi nhuận. Hiện nay Sở giao dịch hàng hóa VN mới được cấp phép liên thông trên thị trường hàng hóa quốc tế và đầu tư trực tiếp trên các sàn hàng hóa thế giới, với các sản phẩm thiết yếu như là: Đồng, Bạc, Cà phê, Đường, Nông sản ...

Nhà đầu tư có thể tham gia giao dịch trực tiếp trên thị trường hàng hoá của Bô Công Thương. Với nhiều ưu điểm như: Mua bán 2 chiều, T0, miễn lãi margin ... Liên hệ với tôi qua số Zalo ở phần tên tác giả để hợp tác và nhận các tư vấn tốt nhất về thị trường hàng hoá.

Mobile/zalo: 033 796 8866

THAM GIA ROOM HÀNG HOÁ - VĨ MÔ