Siết hay mở công chứng giao dịch bất động sản?

Giới phân tích đánh giá bước đi này ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ lưu thông dòng tiền bất động sản, chi phí vận hành của doanh nghiệp phát triển dự án và chi phí quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng thương mại.

Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai đề xuất bãi bỏ công chứng bắt buộc cho giao dịch quyền sử dụng đất, tạo tranh cãi về tác động kinh tế và an toàn pháp lý.

Luật Đất đai hiện hành bắt buộc công chứng hoặc chứng thực cho các giao dịch cho thuê, chuyển nhượng, tặng cho, góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai trình Quốc hội đề xuất loại bỏ quy định bắt buộc này. Động lực chính là kỳ vọng khi cơ sở dữ liệu quốc gia hoàn thiện, công chứng sẽ trở thành khâu trung gian không cần thiết. Đồng thời, giảm công chứng nhằm cắt giảm chi phí và thời gian xử lý giao dịch cho người dân và doanh nghiệp.

Giảm công chứng, chứng thực trong những trường hợp phù hợp có thể giúp cắt giảm thời gian và chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Các ngành bất động sản, xây dựng có thể hưởng lợi từ việc rút gọn quy trình giao dịch. Ngoài ra, chuyển đổi số và kết nối cơ sở dữ liệu có thể tăng hiệu quả xác thực thông tin mà không cần đi qua khâu công chứng truyền thống.

Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM Nguyễn Thị Hồng Hạnh lưu ý rằng cơ sở dữ liệu không thể phản ánh đầy đủ tính tự nguyện của các bên trong giao dịch, chẳng hạn như việc cha mẹ tặng tài sản cho con có thực sự tự nguyện hay bị ép buộc. Quyền sử dụng đất là tài sản có giá trị lớn, liên quan nhiều chủ thể. Một sai sót có thể kéo theo tranh chấp hàng loạt với những giao dịch tiếp theo. Công chứng vẫn giữ chức năng kiểm soát ý chí, năng lực hành vi và tính hợp pháp của giao dịch.

Thay vì bãi bỏ đồng loạt, các đại biểu đề nghị đổi mới cách thức thực hiện thông qua số hóa, công chứng điện tử và kết nối dữ liệu. Có thể áp dụng cơ chế linh hoạt đối với giao dịch rủi ro thấp, dễ xác minh, nhưng những giao dịch định đoạt quan trọng như chuyển nhượng, tặng cho, góp vốn, thế chấp cần tiếp tục kiểm soát chặt chẽ. Dữ liệu công chứng phản ánh lịch sử giao dịch và xác lập quyền của chủ thể, bổ trợ cho dữ liệu đất đai thay vì thay thế.