Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79: Huy động toàn bộ các thành phần kinh tế

Mới đây nhất, nghị quyết số 79-NQ/TW, ký ngày 6/1/2026 bởi Tổng Bí thư Tô Lâm, đã được ban hành bởi Bộ Chính trị, tập trung vào phát huy vai trò của kinh tế nhà nước (KTTN) trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩ.

 

Nếu nhìn riêng lẻ, các nghị quyết ban hành trong giai đoạn 2025-2026 dường như kể những câu chuyện khác nhau. Nghị quyết 68 và 198 xoay quanh trọng tâm giải phóng năng lực kinh tế tư nhân: tháo gỡ rào cản, luật hóa ưu đãi, khẳng định vai trò trung tâm của doanh nghiệp tư nhân trong tăng trưởng. Trong khi đó, Nghị quyết 79 lại nhấn mạnh việc nâng cấp vai trò của kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước (DNNN), trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Tuy nhiên, đặt các nghị quyết này cạnh nhau trong cùng một thời điểm lịch sử, có thể thấy đây không phải hai câu chuyện song song, mà là một kịch bản phân vai có chủ đích:

Tư nhân đi trước - thử nghiệm - mở biên tăng trưởng.

Nhà nước đi sau - chuẩn hóa - khuếch đại quy mô.

Đây là mô hình đã từng xuất hiện trong các giai đoạn tăng trưởng mạnh của nhiều nền kinh tế châu Á, nơi khu vực tư nhân đóng vai trò “đội tiên phong”, còn Nhà nước giữ vai trò “người tổ chức chu kỳ”.

Khi tư nhân Việt Nam “mở đường” cho tăng trưởng mới

Trong hơn một thập kỷ qua, khu vực tư nhân Việt Nam đã vượt xa vai trò “kinh doanh đơn thuần”, để trở thành lực lượng thử nghiệm và kiến tạo năng lực mới cho nền kinh tế.

Trước hết, nhiều tập đoàn tư nhân đã mạnh dạn bước vào những lĩnh vực từng được xem là sân chơi độc quyền hoặc chưa được Nhà nước đầu tư hiệu quả. Vingroup từ bất động sản mở rộng sang công nghiệp, năng lượng, AI và bán dẫn; VinFast chấp nhận lỗ lớn để xây dựng năng lực sản xuất toàn cầu - một cách tiếp cận không còn mang logic lợi nhuận ngắn hạn, mà là đầu tư cho năng lực quốc gia. Hòa Phát xây dựng chuỗi thép quy mô quốc gia, chi phối đầu vào của xây dựng - hạ tầng. Thaco đi từ lắp ráp sang công nghiệp hỗ trợ, logistics và nông nghiệp công nghệ cao.

Điểm chung ở các doanh nghiệp này là họ đã chứng minh một điều quan trọng: doanh nghiệp Việt có thể làm được việc lớn, việc khó và việc dài hạn.

Thứ hai, tư nhân sẵn sàng chấp nhận rủi ro chu kỳ - điều mà Nhà nước thường ngại làm trước. Giai đoạn 2016-2022, bất động sản tư nhân mở rộng mạnh mẽ, kéo theo quá trình đô thị hóa và đầu tư hạ tầng, trước khi bước vào chu kỳ suy thoái 2022-2024. Các ngân hàng tư nhân như VPBank, Techcombank hay MBB tiên phong bán lẻ, số hóa, chấp nhận tăng trưởng tín dụng nhanh và rủi ro cao hơn.

Chính những cú va đập này đã làm lộ rõ các điểm nghẽn thể chế: đất đai, vốn, pháp lý, quản trị rủi ro hệ thống.

Từ đó, tư nhân vô hình trung trở thành “bộ thử nghiệm sống” cho chính sách, tạo áp lực cải cách dẫn đến Luật Đất đai sửa đổi, Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân và Nghị quyết 198 nhằm luật hóa các cơ chế ưu đãi, bảo vệ và khuyến khích doanh nghiệp.

Vì sao sau tư nhân, vai trò tăng trưởng sẽ chuyển mạnh sang kinh tế nhà nước?

Khi mục tiêu tăng trưởng được đặt ở mức 8-10% trở lên, bài toán không còn nằm ở sáng kiến đơn lẻ hay linh hoạt vi mô, mà là bài toán quy mô và cân đối vĩ mô.

Tăng trưởng hai chữ số đòi hỏi những dòng vốn rất lớn, chuỗi đầu tư dài hạn và sự ổn định của các cân đối nền tảng. Đây là những điều mà khu vực SME, bất động sản dân cư hay tiêu dùng nội địa riêng lẻ khó có thể gánh vác.

Và đó chính là sân chơi tự nhiên của kinh tế nhà nước.

NQ 79 và “vai diễn mới” của doanh nghiệp nhà nước

Nghị quyết 79 cho thấy một sự thay đổi tư duy quan trọng: DNNN không còn được nhìn nhận chủ yếu như bộ phận hành chính mang tính ổn định, mà là công cụ tăng tốc có kỷ luật, hướng tới năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu.

Các trụ cột được gọi tên gián tiếp nhưng rất rõ ràng: hệ thống ngân hàng nhà nước với vai trò dẫn vốn và ổn định tín dụng; dầu khí – năng lượng để đảm bảo an ninh năng lượng và đầu tư dài hạn; điện và lưới điện – hạ tầng nền cho công nghiệp hóa, AI và đô thị hóa; cùng với hạ tầng, logistics và viễn thông. Đây đều là những ngành có đặc điểm chung là tư nhân khó có thể gánh toàn bộ rủi ro trong giai đoạn đầu.

Khi Nhà nước thực sự “bước ra sân khấu”

Trong chu kỳ mới, vai trò của ngân hàng nhà nước được kỳ vọng chuyển từ “giữ ổn định” sang “dẫn dắt chu kỳ”. Các ngân hàng quốc doanh như BIDV, VietinBank, Vietcombank sở hữu room tín dụng lớn và khả năng phân bổ vốn cho các lĩnh vực chiến lược: hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số quốc gia. Khi mục tiêu tăng trưởng cao được ưu tiên, vai trò phân bổ tín dụng có xu hướng quay trở lại nhóm ngân hàng này.

Trên thị trường chứng khoán, nhóm ngân hàng nhà nước thường được định giá lại khi tăng trưởng tín dụng trở nên rõ ràng, ROE cải thiện nhờ quy mô và NIM ổn định trong môi trường lãi suất thấp.

Song song đó, dầu khí và điện nổi lên như “xương sống” của chu kỳ đầu tư mới. LNG, điện khí, điện nền gắn chặt với công nghiệp hóa, AI, trung tâm dữ liệu và sản xuất quy mô lớn. Khi nhu cầu điện tăng hai chữ số, điện trở thành điểm nghẽn chiến lược – không có điện thì không có tăng trưởng.

Đáng chú ý, trên thị trường chứng khoán, số lượng DNNN niêm yết không nhiều, vốn hóa lớn và room ngoại tương đối rõ ràng. Khi dòng tiền lớn quay lại, hiệu ứng thường là cô đặc, dễ hình thành sóng ngành và sóng trụ thay vì dàn trải.

Luận điểm cá nhân

Nếu giai đoạn 2016–2021 là thời kỳ tư nhân mở rộng biên tăng trưởng, thì giai đoạn 2026–2030 nhiều khả năng sẽ là thời kỳ kinh tế nhà nước tăng tốc có kỷ luật.

Tư nhân vẫn giữ vai trò sáng tạo và linh hoạt, nhưng đối mặt với ràng buộc vốn và pháp lý chặt chẽ hơn. Ngược lại, kinh tế nhà nước được “mở khóa” vai trò, gánh trách nhiệm tăng trưởng quy mô lớn và trở thành trụ cột của chu kỳ mới.

Trên thị trường chứng khoán, ngân hàng nhà nước – dầu khí – điện – hạ tầng sẽ không chỉ còn là nhóm “phòng thủ”, mà có thể trở thành nhóm dẫn sóng trung hạn, nếu chính sách được triển khai đúng nhịp và đúng liều lượng.