Một xu hướng kinh doanh phát triển ngược dòng ở Trung Quốc, có thể sớm về Việt Nam

Ở Trung Quốc có một app tên “Are You Dead?”, nghĩa là “Bạn còn sống chứ?” đã thành ứng dụng trả phí được tải nhiều nhất nước này.

 

Có điều gì đặc biệt nhỉ, app này rất đơn giản. Người dùng chạm một nút theo lịch để xác nhận mình vẫn ổn. Nếu quá hạn mà không thấy xác nhận, hệ thống tự gửi email cho người nhà đã đăng ký để báo cáo.

Đặt cạnh đó một sự thật khác. Dân số Trung Quốc được dự báo giảm liên tục đến năm 2100, nhưng số hộ-gia-đình-chỉ-có-một-người lại tăng lên rất nhanh, tới 280 triệu người.

Vậy là: Người ít đi và Người sống một mình lại nhiều lên. Đó trở thành xu thế mới, của một nền kinh tế chậm sinh và quay ra ở một mình.

Vì thế mà App “Are You Dead?” trong ví dụ trên nổi tiếng thực chất là cho cảm giác vẫn có người quan tâm và vẫn an toàn khi sống một mình, nhất là với người trẻ ở xa gia đình. Hạ tầng phục vụ cuộc sống một mình đã thành một phân khúc thị trường riêng, và Trung Quốc đang là nước đi trước trong việc xây hạ tầng đó.

Vậy thị trường này tên là gì?

Nó được gọi bằng nhiều tên: nền kinh tế độc thân, nền kinh tế một người, hay nền kinh tế cô đơn (loneliness economy).

Người mua hàng trong nền kinh tế này được gọi là “người tiêu dùng cô đơn”. Đây là thị trường của các sản phẩm và dịch vụ làm ra cho người sống một mình.

Quy mô của nó ở Trung Quốc được dự báo đạt 210 tỷ USD trong năm 2026. Nếu tính rộng thêm thú cưng và thiết bị gia dụng con số lên gần 700 tỷ USD.

Đằng sau những con số có cơ sở bởi các dữ liệu về dân số:

Tốc độ tăng dân số của Trung Quốc xuống dưới 0 từ khoảng năm 2021, rồi tiếp tục đi xuống quanh mức −1,2% vào năm 2100 tức là giảm dân liên tục.

Nhưng đặc biệt hiện có 280 triệu người sống trong hộ-gia-đình-chỉ-có-một-người, gần 20% dân số, tăng 5,2% so với cùng kỳ. (một nhóm tăng trong khi tổng số giảm)

Một con số quan trọng là 2/3 người sống một mình ở Trung Quốc nằm trong độ tuổi 20–59. Tức độ tuổi vẫn lao động được. => Đây không chủ yếu là câu chuyện người già đơn thân. Mà của người trẻ

Nhu cầu về sản phẩm, dịch vụ cho người sống một mình vì thế mang tính cơ cấu, “không phải tạm thời”. Nhu cầu này trải từ thiết bị gia dụng cỡ nhỏ đến ứng dụng an toàn.

=> Nhu cầu mang tính cơ cấu ấy đang được đáp ứng bằng các mô hình kinh doanh phục vụ “người tiêu dùng cô đơn”.

Có thể xếp chúng thành hai nhóm theo nhu cầu được đáp ứng:

- Ăn uống

- Giải trí và bầu bạn qua công nghệ.

Theo khảo sát của Kantar, 46% người được hỏi đã ăn một mình trong 24 giờ trước đó, và 16% nói họ thích ăn một mình.

Trên Weibo, chủ đề “Một người cũng có thể ăn lẩu” có 56 triệu lượt xem và hơn 17.000 bài đăng.

=> Hai dữ kiện này cho thấy ăn một mình đã thành chuyện được nói ra công khai, thậm chí được chủ động lựa chọn, chứ không còn là điều phải che đi.

Ngành F&B thích nghi rất nhanh. Nhà hàng và nền tảng giao đồ ăn đưa ra khẩu phần nhỏ, combo một người, món hợp với khách độc thân. Meituan-Dianping cho biết 65% đơn hàng của họ đến từ khách chưa kết hôn

Có một nghiên cứu về ngành thuê người hẹn hò (date-renting) ở Trung Quốc, được giới thiệu tại Đại học Quốc gia Úc (ANU) năm 2023. Nghiên cứu chỉ ra rằng tình cảm và thị trường ngày càng giao thoa. Nói gọn, trải nghiệm hẹn hò và bầu bạn đã được thương mại hóa, tức trở thành một dịch vụ mua bán qua nền tảng trực tuyến.

Nhìn theo hướng đó, nhiều mô hình khác cũng cùng một logic:

- Buồng karaoke mini cho một người xuất hiện ở các trung tâm thương mại

- Livestream đêm khuya trở thành nơi tìm người bầu bạn, với khoảng 235 triệu người dùng

Người trẻ độc thân và các cặp chưa có con nuôi thú cưng để có bạn. Goldman Sachs dự báo đến 2030, số thú cưng ở đô thị Trung Quốc sẽ vượt 70 triệu, gần gấp đôi số trẻ dưới 4 tuổi, vốn dự kiến giảm xuống dưới 40 triệu (CNA, 2024).

=> Nhu cầu bầu bạn đã thành một mô hình kinh doanh.

Nhìn rộng ra ngoài Trung Quốc, cả khu vực Đông Á đều có chung nền nhân khẩu học này. Các nền kinh tế có tỷ suất sinh thấp nhất thế giới năm 2025 (UN Population Division, CNN):

Hàn Quốc là 0,75

Đài Loan là 0,86

Singapore: 0,96

Trung Quốc: 1,02

Thái Lan: 1,19

Nhật Bản: 1,23

Mức để dân số đứng yên là 2,1 (OECD).

=> Đông Á vì vậy là khu vực có dân số suy giảm nghiêm trọng nhất thế giới.

Tỷ lệ hộ một người giai đoạn 2020–2030 tăng ở mọi nơi:

Nhật Bản từ 38% lên 43%,

Hàn Quốc từ 32% lên 39%,

Trung Quốc từ 23% lên 33%,

=> Nhật Bản có tỷ lệ ở một mình cao nhất, còn Trung Quốc tăng nhanh nhất.

Ở Việt Nam, có vài số liệu của Cục Thống kê cũng có phần liên quan đó là :

- Năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu là 27,3, muộn hơn 2,1 năm so với 2019.

- Nam kết hôn ở tuổi 29,4, nữ ở tuổi 25,2, chênh nhau 4,2 năm.

Số sơ bộ của độ tuổi kết hôn năm 2025 là 28,0 tiếp tục tăng.

Mức sinh

- Từ 2009 đến 2022, mức sinh của Việt Nam ổn định quanh mức thay thế tức là tốc độ tăng vẫn ổn.

Nhưng 2023, mức sinh bắt đầu giảm nhanh hơn: 1,96 năm 2023, về 1,93 năm 2025.

Dữ liệu này này cho thấy người Việt kết hôn muộn hơn và sinh ít hơn. => lối sống một mình đang hình thành.

Tuy chưa có các thống kê về tỷ lệ sống một mình có cao không, nhưng dần dần các biểu hiện của mô hình kinh doanh cho tệp “người tiêu dùng cô đơn” cũng đang xuất hiện.

Liệu các xu hướng này có đủ để thúc đẩy một nền kinh tế độc thân ở Việt Nam và mở ra những mô hình kinh doanh phục vụ một người như đã thấy ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc?

Cre: Trương Đắc Nguyên