Kho bạc giảm 100.000 tỷ đồng kế hoạch phát hành trái phiếu: Vì sao lãi suất vẫn ở vùng cao nhất từ năm 2023?

Ngày 12/10/2026, Kho bạc Nhà nước điều chỉnh giảm kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ năm 2026 từ 500.000 tỷ đồng xuống còn 400.000 tỷ đồng, tương đương giảm 20%.

Thoạt nhìn, việc giảm lượng trái phiếu dự kiến phát hành có thể được xem là yếu tố tích cực đối với thị trường vốn, bởi áp lực cung trái phiếu trong những tháng cuối năm giảm xuống.

Tuy nhiên, có một diễn biến đáng chú ý hơn: lãi suất trúng thầu trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm vẫn đang ở mức 4,43%/năm, cao nhất kể từ năm 2023.

Vì sao kế hoạch phát hành giảm nhưng chi phí huy động vốn của Chính phủ vẫn tăng? Để hiểu diễn biến này, cần nhìn lại thị trường trái phiếu trong những năm gần đây.

1. Năm 2026: Phát hành nhiều hơn cùng kỳ, nhưng kế hoạch cả năm được điều chỉnh giảm

Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong 9 tháng đầu năm 2026, Kho bạc Nhà nước đã huy động thành công 299.060,5 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ qua đấu thầu.

Cùng kỳ năm 2025, con số này là 255.688 tỷ đồng.

Như vậy, khối lượng huy động trong 9 tháng đầu năm 2026 đã tăng khoảng 17% so với cùng kỳ.

Riêng tháng 9/2026, giá trị huy động đạt 70.139 tỷ đồng, tăng 152% so với tháng 8.

Điều đó cho thấy hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ không hề chững lại trong toàn bộ năm 2026. Trái lại, nhu cầu và khả năng huy động vốn đã tăng đáng kể ở một số thời điểm.

Việc điều chỉnh kế hoạch cả năm từ 500.000 tỷ xuống 400.000 tỷ đồng cần được hiểu là điều chỉnh quy mô huy động dự kiến, phù hợp với nhu cầu ngân sách và điều kiện thị trường.

Đây không đồng nghĩa Chính phủ cắt giảm 100.000 tỷ đồng vốn đầu tư công.

Phát hành trái phiếu là một trong những phương thức huy động vốn cho ngân sách. Quy mô phát hành còn phụ thuộc cân đối ngân sách, nguồn tiền sẵn có, tiến độ sử dụng vốn và nghĩa vụ trả nợ.

2. Nhìn lại giai đoạn 2023–2026: Lãi suất đang thay đổi như thế nào?

Năm 2023, Kho bạc Nhà nước huy động khoảng 322.827 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ qua đấu thầu, tăng 39% so với năm 2022.

Năm 2024, tính đến ngày 30/11, khối lượng huy động đạt 323.006,5 tỷ đồng, tương đương 80,75% kế hoạch 400.000 tỷ đồng.

Sang năm 2025, kế hoạch phát hành tăng lên 500.000 tỷ đồng. Đến hết tháng 9, khối lượng huy động đạt 255.688 tỷ đồng, hoàn thành 51,13% kế hoạch.

Đến năm 2026, thị trường ghi nhận hai thay đổi đáng chú ý.

Thứ nhất, khối lượng phát hành 9 tháng tăng so với cùng kỳ.

Thứ hai, lãi suất huy động vốn tăng rõ rệt.

Tại cuối tháng 9/2025, lãi suất trúng thầu trái phiếu kỳ hạn 10 năm ở mức 3,59%/năm.

Đến cuối tháng 2/2026, mức này tăng lên 4,09%.

Cuối tháng 3 là 4,11%, cuối tháng 6 là 4,35% và cuối tháng 9 đạt 4,43%/năm.

Như vậy, chỉ sau một năm, lãi suất trúng thầu kỳ hạn 10 năm đã tăng 0,84 điểm phần trăm, tương đương 84 điểm cơ bản.

Đây là thay đổi đáng kể đối với thị trường vốn dài hạn.

Ví dụ minh họa: Nếu phát hành 100.000 tỷ đồng trái phiếu có lãi suất cố định, chênh lệch lãi suất 0,84 điểm phần trăm tương đương khoảng 840 tỷ đồng chi phí lãi mỗi năm.

Đây chỉ là phép tính độ nhạy, không phải chi phí thực tế của toàn bộ danh mục nợ Chính phủ, bởi mỗi đợt phát hành có kỳ hạn, giá và lãi suất riêng.

3. Vì sao lãi suất tăng dù lượng phát hành dự kiến giảm?

Giá trái phiếu và lợi suất thường vận động ngược chiều. Khi nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu, giá trái phiếu hiện hữu có xu hướng giảm.

Việc Kho bạc giảm kế hoạch phát hành có thể làm giảm áp lực cung trong tương lai, nhưng lợi suất không chỉ phụ thuộc vào nguồn cung.

Có ít nhất bốn yếu tố quan trọng.

Thứ nhất, nhu cầu vốn trong nền kinh tế.

Khi tín dụng tăng trưởng và các ngân hàng cần phân bổ vốn cho hoạt động cho vay, mức độ sẵn sàng mua trái phiếu dài hạn có thể thay đổi.

Thứ hai, thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Các ngân hàng thương mại là lực lượng tham gia quan trọng trên thị trường trái phiếu Chính phủ. Khi chi phí vốn và nhu cầu thanh khoản tăng, lợi suất yêu cầu đối với trái phiếu cũng có thể tăng.

Thứ ba, biến động tỷ giá và lãi suất quốc tế.

Nếu đồng USD mạnh và lợi suất trái phiếu quốc tế tăng, thị trường trong nước có thể chịu áp lực gián tiếp qua kỳ vọng lãi suất, tỷ giá và phân bổ tài sản.

Thứ tư, kỳ vọng lạm phát và chính sách tiền tệ.

Nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu kỳ hạn 10 năm phải đánh giá sức mua của đồng tiền và mức sinh lời thay thế trong một thời gian dài.

Bởi vậy, giảm kế hoạch phát hành là một yếu tố hỗ trợ về nguồn cung, nhưng chưa đủ để kết luận lợi suất trái phiếu sẽ đảo chiều giảm.

 

4. Một tín hiệu đáng chú ý: Nhà đầu tư vẫn có nhu cầu lớn với trái phiếu kỳ hạn 10 năm

Trong một phiên đấu thầu gần đây, giá trị đăng ký mua trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm lên tới 17.600 tỷ đồng, trong khi Kho bạc huy động thành công 12.000 tỷ đồng.

Lãi suất trúng thầu đạt 4,43%/năm.

Điều này cho thấy ở mức lợi suất hiện tại, trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm vẫn thu hút nhu cầu đáng kể.

Tuy nhiên, cần phân biệt nhu cầu đăng ký mua với khối lượng thực tế trúng thầu. Nhu cầu cao tại một phiên cũng chưa đủ để khẳng định lãi suất đã tạo đỉnh.

Trong tháng 9/2026, trái phiếu kỳ hạn 10 năm chiếm khoảng 63,3% tổng giá trị phát hành, còn kỳ hạn 5 năm chiếm khoảng 36,6%.

Cơ cấu này cho thấy thị trường đang tập trung mạnh vào hai kỳ hạn chính.

 

5. Diễn biến này ảnh hưởng thế nào đến thị trường chứng khoán?

Lợi suất trái phiếu Chính phủ thường được sử dụng làm một tham chiếu quan trọng khi định giá tài sản tài chính.

Khi lợi suất trái phiếu tăng, nhà đầu tư có thêm một lựa chọn sinh lời với rủi ro tín dụng thấp hơn cổ phiếu.

Đồng thời, trong mô hình định giá chiết khấu dòng tiền, nếu lãi suất phi rủi ro tăng và các yếu tố khác không đổi, giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai sẽ giảm.

Tác động có thể khác nhau giữa các nhóm doanh nghiệp.

Tuy nhiên, không thể suy luận rằng lợi suất trái phiếu tăng thì thị trường chứng khoán chắc chắn giảm. Giá cổ phiếu còn phụ thuộc tăng trưởng lợi nhuận, kỳ vọng kinh tế và dòng tiền đầu tư.

6. Điều gì đáng theo dõi trong quý IV/2026?

Sau khi điều chỉnh kế hoạch, Kho bạc Nhà nước dự kiến phát hành 100.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ trong quý IV, với khoảng một nửa tập trung vào kỳ hạn 10 năm.

Ba diễn biến đáng theo dõi là tốc độ phát hành thực tế, lãi suất trúng thầu các phiên tiếp theo và thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Nếu khối lượng phát hành giảm trong khi nhu cầu mua vẫn duy trì tốt, áp lực tăng lợi suất từ phía nguồn cung có thể dịu lại.

Ngược lại, nếu chi phí vốn và kỳ vọng lãi suất tiếp tục tăng, lợi suất trái phiếu vẫn có thể duy trì ở vùng cao bất chấp kế hoạch phát hành đã giảm.

Việc giảm 100.000 tỷ đồng kế hoạch phát hành trái phiếu Chính phủ năm 2026 là một thay đổi đáng chú ý trong điều hành huy động vốn ngân sách.

Nhưng thông tin quan trọng không chỉ nằm ở con số giảm 20%.

Điểm đáng chú ý hơn là thị trường đang chứng kiến khối lượng huy động tăng so với cùng kỳ, trong khi lãi suất trái phiếu dài hạn cũng tăng mạnh.

Điều đó phản ánh sự thay đổi trong điều kiện vốn và mức lợi suất mà nhà đầu tư yêu cầu.

Với nhà đầu tư chứng khoán, trái phiếu Chính phủ không chỉ là một thị trường riêng biệt. Diễn biến lợi suất còn là dữ liệu tham chiếu để đánh giá chi phí vốn, mức định giá doanh nghiệp và xu hướng phân bổ dòng tiền trong nền kinh tế.

VÕ HOÀNG – ĐẦU TƯ CHUẨN HỆ THỐNG