IPO sôi động nhưng nhà đầu tư lại “buồn”

TTCK Việt Nam giai đoạn 2025–2026 ghi nhận một nghịch lý đáng suy ngẫm: Sóng IPO rầm rộ trở lại, nhưng dòng tiền chốt lời hay nắm giữ dài hạn đều đối mặt với áp lực nặng nề.

Thống kê từ 7 thương vụ IPO đình đám cho thấy 6/7 mã giao dịch dưới mệnh giá/giá chào bán (lỗ tới 30%), ngoại trừ TCBS nhích nhẹ 1%. Nắm giữ từ ngày đầu đồng nghĩa với việc phần lớn nhà đầu tư đang "ôm" quả đắng. Đây không chỉ là câu chuyện định giá đắt đỏ, mà lộ diện điểm nghẽn cấu trúc của thị trường vốn Việt.

IPO sôi động nhưng nhà đầu tư lại “buồn”

Hàng IPO thiếu tính đột phá

Khác với khái niệm IPO truyền thống (gọi vốn cho một động lực tăng trưởng hoàn toàn mới từ khu vực tư nhân chưa niêm yết hoặc doanh nghiệp đổi mới sáng tạo), làn sóng vừa qua mang đậm dấu ấn tái cấu trúc hệ sinh thái:

Lớp CTCK phái sinh từ mẹ: TCBS, VPBankS, VPS, LPBS... là cánh tay nối dài của các định chế tài chính đã niêm yết dài lâu.

Lớp spin-off/bóc tách giá trị: Điện Máy Xanh, Hòa Phát Agri, GELEX Infra... thực chất là "xẻ thịt" một mảng ăn khách từ lòng mẹ mang ra đại chúng.

Lớp chuyển sàn/lên sàn định danh lại: MCH, F88 vốn quen mặt trên UPCoM hoặc thị trường nợ/OTC, không tạo bất ngờ về biên độ hấp dẫn.

Hậu quả: Độ khan hiếm bằng không. Khi nhà đầu tư có thể mua HPG để hưởng trọn hệ sinh thái Hòa Phát, việc mua một công ty con đòi hỏi mức chiết khấu cực kỳ hấp dẫn hoặc kỳ vọng tăng trưởng vượt trội — điều mà phần lớn các thương vụ không làm được.

Ba hệ lụy chiến lược cho nhà đầu tư cá nhân

Góc nhìn tương lai: Cần gì để IPO thực sự "vui"?

Để thị trường IPO không biến thành chiếc bẫy thanh khoản hay trò chơi "chuyển giao kỳ vọng" từ cổ đông lớn sang nhà đầu tư nhỏ lẻ, thị trường cần:

Minh bạch biên lợi nhuận độc lập: Công ty con sau tách phải chứng minh năng lực biên lợi nhuận ròng (ROS/ROE) vượt trội hơn hẳn tập đoàn mẹ, thay vì tận dụng quan hệ nội bộ (A&P, chuỗi cung ứng, bảo lãnh tín dụng).

Room cho định giá chiết khấu thực chất: Giá IPO cần để lại "miếng bánh" tăng trưởng (upside) thay vì vắt kiệt tiềm năng ngắn hạn ở mức giá chào bán.

Sự xuất hiện của hàng thực sự mới: Tech deep-tech, năng lượng tái tạo độc lập, hạ tầng quốc gia xã hội hóa thực thụ thay vì tài chính hóa nội bộ tập đoàn.