"Backlog nghìn tỷ" có đủ sức kéo cổ phiếu xây dựng?

Báo cáo tài chính quý II/2026 của 100 doanh nghiệp xây dựng niêm yết ghi nhận tổng doanh thu đạt gần 57.000 tỷ đồng (+12% YoY) và lợi nhuận sau thuế vọt lên 2.200 tỷ đồng (+52% YoY). Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng tích cực nhờ đầu tư công và sự phục hồi của bất động sản là "cục than hồng" công nợ hơn 132.600 tỷ đồng phải thu ngắn hạn, đe dọa trực tiếp đến chất lượng dòng tiền của các nhà thầu.

Dù triển vọng nguồn việc giai đoạn 2026-2030 rộng mở, sự phân hóa mạnh mẽ cùng rủi ro chi phí lãi vay bào mòn lợi nhuận buộc nhà đầu tư phải đặt dòng tiền kinh doanh làm trọng tâm đánh giá.

"Backlog nghìn tỷ" có đủ sức kéo cổ phiếu xây dựng?

Nhóm 100 doanh nghiệp xây dựng niêm yết ghi nhận doanh thu quý II đạt gần 57.000 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế tăng 52%, đạt hơn 2.200 tỷ đồng, và tăng 72% so với quý I. Sự phục hồi này phản ánh các doanh nghiệp đang vượt qua giai đoạn chịu áp lực từ bất động sản suy yếu, chi phí vốn cao và tiến độ dự án chậm. Kỳ vọng từ đầu tư công cùng các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đang tạo nền vững cho ngành.

Mặc dù lợi nhuận toàn ngành tăng mạnh, sự phân hóa giữa các doanh nghiệp khá lớn. Trong 100 doanh nghiệp thống kê, chỉ 47 doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng so với cùng kỳ, trong đó 16 doanh nghiệp tăng bằng lần. Ngược lại, 25 doanh nghiệp lợi nhuận giảm. Coteccons đạt lợi nhuận 788 tỷ đồng năm tài chính 2026, tăng 73%, nhưng riêng quý II lợi nhuận giảm 25%. Vinaconex quý II giảm 40% còn 185 tỷ đồng. Sự chênh lệch này phụ thuộc vào tiến độ nghiệm thu, bàn giao và ghi nhận doanh thu từng dự án.

Tổng khoản phải thu ngắn hạn của 100 doanh nghiệp xây dựng cuối tháng 6 lên tới 132.600 tỷ đồng. Dù giảm 8% so với đầu năm, đây vẫn là lượng vốn rất lớn nằm ngoài doanh nghiệp. Hòa Bình có 11.000 tỷ đồng phải thu, tương đương 65% tổng nguồn vốn. Coteccons phải thu vượt 16.500 tỷ đồng, chiếm 43% tổng tài sản. Đây là nghịch lý của ngành: doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận trước khi thực sự thu được tiền từ khách hàng.

Khi công nợ bị chiếm dụng, doanh nghiệp thường phải sử dụng vốn vay để bù đắp nhu cầu vốn lưu động. Hòa Bình chi hơn 187 tỷ đồng tiền lãi vay trong 6 tháng đầu năm, trong khi lợi nhuận sau thuế chỉ 41,6 tỷ đồng. Điều này cho thấy độ nhạy cảm lớn của lợi nhuận đối với chi phí tài chính. Nếu lãi suất tăng hoặc chủ đầu tư chậm thanh toán, áp lực sẽ xuất hiện đồng thời ở cả dòng tiền và chi phí vốn.

Một doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng 50% nhưng phải thu tăng nhanh hơn doanh thu và dòng tiền kinh doanh tiếp tục âm sẽ có chất lượng tăng trưởng khác biệt hoàn toàn so với doanh nghiệp vừa tăng lợi nhuận vừa thu hồi công nợ tốt. Bên cạnh giá cổ phiếu, nhà đầu tư cần theo dõi sát dòng tiền kinh doanh, khoản phải thu, nợ vay, chi phí lãi vay và tốc độ thu hồi công nợ để đánh giá chất lượng thực của tăng trưởng.